Густо поле од златни ореоли ѝ дава на иконата „Сите светци од Света Гора“ нејзиниот непосреден визуелен карактер. Насликана од анонимен уметник во 1810 година и зачувана во манастирот Ватопед на Света Гора, преносливата икона ги собира во една композиција монасите, аскетите, архиереите и другите свети личности поврзани со Атонскиот полуостров. Датумот, јасно напишан во долниот десен агол, го фиксира делото во рамките на почетокот на деветнаесеттиот век, додека темата припаѓа на поширок напор да се даде визуелна форма на колективното сеќавање на светоста на Света Гора. Постоењето на поврзана икона на Синаксис од 1796 година покажува дека оваа слика веќе се формулирала непосредно пред панелот во Ватопед.
Поставена на брилијантно сино поле, востоличената Богородица се појавува со Христос Младенецот над собранието. Таа носи круна и ја зафаќа вертикалната оска на композицијата, опкружена со долги златни зраци што се шират дијагонално кон страните. Облаците формираат широка граница под неа, одвојувајќи го горното јавување од збиениот собир подолу. Кратенките MP ΘY и IC XC ја идентификуваат Богородица и Христос, додека големиот натпис на горното поле го именува колективниот субјект: светците кои се подвизувале на Света Гора Атос.
Иконата на Сите Светии од Света Гора и нејзината хиерархиска структура
Долните две третини од панелот се организирани преку цврсто збиени редови. Просторот е компресиран речиси до точка на исчезнување. Главите се преклопуваат, ореолите се допираат едни со други, тесни премини во сина или златна боја остануваат меѓу фигурите. Оваа густина е централна за сликата, претворајќи низа индивидуални светци во заедничко тело, а сепак зачувувајќи ги разликите преку костимите, возраста, фризурата, натписите и атрибутите.
Во предниот ред стојат богато облечени архиереи, многумина носат митри и носат украсни евангелија. Нивните облеки ги претставуваат најсложените пасуси во боја: темноцрвена, бледо сина, зелена, кремаста и златна, со цветни и геометриски шари распослани низ облеките. Квадратни и кружни епископски орнаменти висат од неколку фигури, додавајќи уште едно ниво на површински детали. Покрај нив се појавуваат монаси во темни облеки и поедноставно облечени аскети. Стоечка фигура од десно држи отворен свиток покриен со текст, додека неколку светци во средните редови носат мали крстови. Преку овие разлики, сликарот гради визуелен каталог на светогорскиот религиозен живот без да го наруши единството на собранието.
Лицата се индивидуализирани во рамките на заеднички сликовен јазик. Долги бели бради, темни бради, младешки лица, длабоко набрани чела, разновидни типови коса создаваат мерен ритам низ редовите. Многу светци гледаат директно нанадвор; други малку се свртуваат кон соседните фигури. Повторените кружни ореоли го обезбедуваат најсилниот формален ред, речиси континуиран златен шаблон што се протега од едниот до другиот раб на панелот. Имињата напишани околу или над многу од нив дополнително го зајакнуваат индивидуалниот идентитет во рамките на преполниот аранжман.
Боја, натписи и атонска меморија
Сината боја е необично моќна во композицијата. Таа ја исполнува горната позадина, повторно се појавува во облеките и бордурите и ги истакнува топлите златни и окер нијанси на ореолите. Наспроти неа, портокалово-црвената мантија на Богородица станува главен хроматски акцент на горната зона. Долу, палетата станува погуста и поразновидна, совпаѓајќи со зголемената концентрација на фигури. Орнаменталното богатство, хиерархиската фронталност, компресираниот сликовен простор остануваат карактеристични за атонската поствизантиска визуелна традиција пренесена во деветнаесеттиот век.
Натписите, значајно, вршат повеќе од идентификациска функција. На врвот тие ја дефинираат темата како заедничко тело на светогорски светци; меѓу ликовите тие ги враќаат имињата на поединечните членови на тоа тело. Оваа комбинација на колективна титула и лична ознака е особено погодна за тема што вклучува и познати аскети и личности зачувани преку локалното или монашкото сеќавање. Приближно во истиот период, Никодим Светогорски составил пофален говор за светите отци кои блеснале на Света Гора, дел од поширокото формирање на заедничко светогорско одбележување.
Насликана во 1810 година, иконата на Ватопед припаѓа на рана фаза во консолидацијата на оваа колективна иконографија. Нејзината структура е директна: Богородица и Христос горе, светците долу, облаци и зраци што ги поврзуваат двете зони. Во таа јасна шема лежи значителна визуелна сложеност - епископски сјај покрај манастирска строгост, именувани фигури во речиси безброј мноштво, брилијантна боја втисната во плитко, преполно сликовно поле. Низ долниот регистар, тесно распоредените ореоли продолжуваат речиси непрекинато до рабовите на панелот.
(Преводот е уреден од Н. Џонс.)